Waarom risicovol spelen goed is voor de ontwikkeling

Wat is risicovol spelen? 

Risicovol spelen is een vorm van spel waarbij kinderen activiteiten doen die een zekere mate van uitdaging of gevaar met zich meebrengen. Er is een risico op lichte verwondingen, zoals een schaafwond of bult. Niet te verwarren met gevaarlijk spelen. Bij gevaarlijk spelen bestaat er een rechtstreekse dreiging en is het kind de controle kwijt. 

Waarom risicovol spelen belangrijk is

Risicovol spelen is belangrijk omdat het bijdraagt aan de algehele ontwikkeling van een kind. Bij risicovol spelen leren kinderen grenzen te ontdekken en wat ze op dat moment wel en nog niet kunnen. Dit proces van vallen en opstaan biedt waardevolle inzichten. Door spelactiviteiten aan te bieden die passen binnen ‘de zone van naaste ontwikkeling’, geef je kinderen de mogelijkheid om te groeien en nieuwe vaardigheden te leren. Deze zone omvat activiteiten die kinderen bijna zelfstandig kunnen uitvoeren, maar waar nog net een beetje begeleiding nodig is. Door op het juiste moment subtiele hulp te bieden, ontstaan waardevolle leermomenten die hen boven zichzelf uit laten stijgen. Bovendien is risicovol spelen niet alleen leerzaam, maar ook erg leuk. De spanning, vreugde en trots die kinderen ervaren wanneer ze iets succesvol afronden, dragen bij aan hun zelfvertrouwen en zelfbewustzijn, terwijl ze spelenderwijs nieuwe ervaringen opdoen.

De voordelen van risicovol spelen

Door kinderen al op jonge leeftijd te leren risico’s in te schatten, kunnen ongelukken juist voorkomen worden. Hoewel het tegenstrijdig lijkt, helpt het nemen van gecontroleerde risico’s kinderen om hun grenzen te verleggen. Dit draagt bij aan de ontwikkeling van motorische vaardigheden, zelfvertrouwen, zelfstandigheid en sociale vaardigheden. Daarnaast leren kinderen om angsten te overwinnen en door te zetten in uitdagende situaties. Door inschattingsfouten te maken, leren kinderen wat ze al wel en nog niet kunnen en zo kunnen ze in het vervolg bewustere keuzes maken. 

Voorbeelden van risicovol spelen

Risicovol spelen is mogelijk op diverse manieren. Hieronder een paar voorbeelden.

• Trek- en duwspelletjes 

Activiteiten zoals stoeien, worstelen, touwtrekken of spelen met stokken helpen kinderen spelenderwijs hun eigen grenzen te ontdekken. Dit soort fysieke interacties dragen bij aan zowel hun motorische als sociale ontwikkeling.

• Spelen op hoogte 

Bij hoogtespel is er altijd een kleine kans op vallen, maar dit maakt het juist leerzaam. Voorbeelden hiervan zijn balanceren op objecten, springen, schommelen of hangen aan een klimrek.

• Omgaan met gevaarlijke voorwerpen

Door met gevaarlijke voorwerpen te spelen, leren kinderen omgaan met scherpe, zware, harde of hete voorwerpen en materialen. Kinderen tot 4 jaar kun je bijvoorbeeld leren knippen met een scherpe schaar of laten knutselen met een prikpen. Oudere kinderen kunnen onder begeleiding takken slijpen met een zakmes, hutten bouwen met gereedschap of darten met echte dartpijlen. 

• Spelen met snelheid

Bij spelen met snelheid ontdekken kinderen hoe ze hun lichaam kunnen versnellen en controleren, eventueel met hulpmiddelen. Jonge kinderen kunnen dit doen door te rennen, schommelen of fietsen op een loopfiets. Oudere kinderen kunnen skaten, steppen, fietsen, schaatsen of heuvels afrennen.

• Spelen op uitdagende locaties

Door kinderen te laten spelen op onbekende of minder veilige plekken, zoals bij water, vuur, sneeuw, ijs of in het bos, vergroot je hun speelwereld. Dit daagt hem of haar uit om voorzichtig te zijn en nieuwe vaardigheden te ontwikkelen.

Risicovol spelen bij BijdeHandjes

In ons pedagogisch handelen staan vier uitgangspunten en een aantal aandachtsgebieden centraal. Eén van die uitgangspunten is 'Durf'. Bij BijdeHandjes moedigen we kinderen aan om te experimenteren en te ontdekken. We geven hen de ruimte om zelfstandig dingen uit te proberen en nieuwe ervaringen op te doen, zonder dat het resultaat vooropstaat. Op onze kinderdagverblijven en BSO’s stimuleren we kinderen om hun motorische vaardigheden te ontwikkelen door te rennen, klimmen, klauteren en spelen. Daarnaast leren we hen omgaan met kleine risico’s. Onze pedagogisch medewerkers zoeken actief naar de juiste mate van uitdaging voor elk kind. Ze helpen kinderen gevaren te herkennen, verantwoorde risico’s te nemen en hier op een veilige manier mee om te gaan. Het omgaan met risico’s leren kinderen spelenderwijs, bijvoorbeeld door het aanleren van veiligheids-, gedrags- en hygiëneregels. Zo stimuleren we kinderen op het kinderdagverblijf om zelfstandig te klimmen in plaats van ze op te tillen. Kinderen op de BSO leren onder toezicht brood smeren en snijden met een scherp mes.

Tips van onze pedagogisch coaches

Wil je je kind op een uitdagende maar veilige manier laten spelen? Onze pedagogisch coaches hebben handige tips voor je!

• Moedig je kind aan om nieuwe dingen te proberen en te ontdekken. Probeer daarbij gepaste afstand te houden en grijp alleen in wanneer er daadwerkelijk gevaar dreigt. Leg je kind daarna uit waarom je hebt ingegrepen.
• Laat je kind eerst in een rustige omgeving oefenen. Op deze manier kan je kind stap voor stap meer zelfvertrouwen opbouwen. Het geeft jou als ouder ook een gerust gevoel.
• Jij kent je kind het beste. Kijk en luister goed naar wat je kind nodig heeft en gebruik je intuïtie om te bepalen welke risico’s acceptabel zijn. Benoem waarom bepaalde activiteiten wel of niet mogen en leg uit welke risico’s daarbij horen.
• Neem 10 seconden de tijd voordat je ingrijpt. Observeer wat er gebeurt, bedenk waarom je het spannend vindt en beoordeel hoe groot het risico is. Bij een te groot risico moet je natuurlijk wel ingrijpen.
• Als iets fout gaat: help je kind en moedig het aan om het opnieuw te proberen. Maar onthoud: dwingen werkt averechts en heeft geen zin.